Montaigne over morgen te doen: vrijmetselarij en verbinding

Vrijmetselarij - Montaigne over morgen te doen: vrijmetselarij en verbinding

Er staat een brief op tafel. Hij is al geschreven, het lakzegel ligt klaar, maar de hand die hem moet verzegelen aarzelt. Het is een alledaags beeld, herkenbaar voor iedereen die weleens iets uitstelde waarvan hij wist dat het gedaan moest worden. Toch schuilt achter dat simpele gebaar van aarzeling een wereld van betekenis. Michel de Montaigne zag in het uitstellen niet alleen een menselijke zwakte, maar een spiegel waarin we onze verhouding tot de ander, tot de tijd en tot onszelf kunnen aflezen. Juist in die spiegel raakt zijn denken aan de kern van wat vrijmetselarij nastreeft: bewust leven, verbinding zoeken en handelen vanuit innerlijke waarachtigheid.

De onverzegelde brief als spiegel

Stel je een bureau voor in het zestiende-eeuwse Frankrijk. Michel de Montaigne zit in zijn torenkamer, omringd door boeken met inscripties op de balken boven zijn hoofd. Voor hem ligt een brief aan een vriend. De woorden zijn gekozen, de intentie is oprecht, maar iets houdt hem tegen. Niet de inhoud, niet de onzekerheid over de juiste formulering, maar iets subtielers: het gevoel dat er altijd nog een morgen is. In zijn essay “Over morgen te doen” onderzoekt Montaigne precies dit mechanisme. Hij beschrijft hoe mensen geneigd zijn belangrijke handelingen uit te stellen, niet uit luiheid, maar uit een vals vertrouwen in de toekomst. De onverzegelde brief wordt zo meer dan een praktisch verzuim. Hij wordt een beeld van alles wat we nalaten in onze relaties, onze verantwoordelijkheden en ons innerlijk leven.

Wat we uitstellen, stellen we uit naar onszelf

Montaigne citeert in dit essay de Romeinse filosoof Seneca en de dichter Horatius, die beiden waarschuwden voor de illusie dat de toekomst ons toebehoort. De dag van morgen is ons niet beloofd. Maar Montaigne gaat verder dan een oproep tot efficiëntie. Hij stelt een diepere vraag: wat zegt ons uitstelgedrag over de manier waarop we verbonden zijn met anderen? Wanneer we nalaten een brief te versturen, een gesprek te voeren of een daad van verzoening te stellen, verbreken we niet alleen een afspraak met de ander, maar ook een belofte aan onszelf. We stellen uit wie we willen zijn. Dit inzicht raakt aan een fundamentele vrijmetselaarsgedachte. In de loge spreekt men over het bewerken van de ruwe steen, het voortdurende proces van zelfverbetering. Maar een steen die niet wordt aangeraakt, blijft ruw. Het gereedschap dat ongebruikt in de hoek ligt, verliest zijn doel. De passer en de winkelhaak vragen om handen die handelen.

Broederschap als handeling, niet als voornemen

Een van de pijlers van de vrijmetselarij is broederschap. Dat woord klinkt warm en vanzelfsprekend, maar wie eerlijk naar zichzelf kijkt, weet dat werkelijke verbinding nooit vanzelf gaat. Broederschap vraagt om actieve toewijding: het luisteren wanneer je liever spreekt, het vergeven wanneer je liever vasthoudt, het aanwezig zijn wanneer je liever afstand houdt. Montaigne begreep dit. Zijn essays zijn doorspekt met voorbeelden van menselijke relaties die verwelkten door nalatigheid, niet door kwaadwilligheid. Hij schrijft over vriendschappen die verloren gingen omdat niemand het initiatief nam, over kansen tot verzoening die verdampten in de hitte van het dagelijks leven. Zijn innige vriendschap met Étienne de La Boétie, die vroegtijdig stierf, vormt de stilzwijgende ondertoon van zijn hele oeuvre. Het verlies leerde hem dat verbinding niet kan wachten.

Broederschap is geen gevoel dat je koestert, maar een handeling die je voltrekt. Wie verbinding uitstelt, stelt het beste in zichzelf uit.

Het ritueel als tegengif voor uitstel

De vrijmetselarij kent een krachtig middel tegen de menselijke neiging tot uitstel: het ritueel. In de loge keert een vast patroon van handelingen, woorden en gebaren telkens terug. Dit ritme is geen sleur, maar een bewuste oefening in aanwezigheid. Het ritueel dwingt de deelnemer om nu te handelen, nu te luisteren, nu stil te staan bij de vraag wie hij is en wie hij wil worden. Marcus Aurelius, de stoïcijnse keizer en filosoof, schreef in zijn “Overpeinzingen” dat elke ochtend geleefd moet worden alsof het de laatste is, niet uit angst, maar uit eerbied voor het leven zelf. Deze gedachte loopt als een rode draad door zowel de stoïcijnse filosofie als de rituele praktijk van de vrijmetselarij. Montaigne, die Marcus Aurelius bewonderde en veelvuldig aanhaalde, vertaalde diezelfde overtuiging naar het domein van de persoonlijke relatie: wacht niet met het tonen van je ware gezicht aan degenen die je dierbaar zijn.

Drie vrijmetselaarswaarden die resoneren met Montaigne

  • Zelfreflectie: Montaigne nodigt uit tot eerlijk zelfonderzoek. Net als de vrijmetselaar die in de donkere kamer tot inkeer komt, dwingt hij zichzelf om onder ogen te zien wat hij vermijdt.
  • Deugd als praktijk: Deugdzaamheid is voor Montaigne geen abstract ideaal maar een dagelijkse keuze. De vrijmetselarij deelt deze overtuiging: morele groei ontstaat door daden, niet door voornemens.
  • Broederlijke verbinding: Het essay herinnert ons eraan dat de banden met anderen onderhoud vragen. In de loge wordt dit zichtbaar in het gezamenlijk werken aan een gedeeld ideaal.

De verzegelde brief: handelen als daad van verbinding

Laten we terugkeren naar het beeld waarmee we begonnen. De brief op tafel, het lakzegel dat wacht. Wat verandert er als we de brief verzegelen en versturen? Feitelijk heel weinig: een stuk papier wisselt van eigenaar. Maar in werkelijkheid verandert alles. Door te handelen erkennen we dat de ander ertoe doet, dat het moment ertoe doet, dat wijzelf ertoe doen. Montaigne laat ons zien dat uitstel geen onschuldig tijdverdrijf is, maar een subtiele vorm van onthechting van het leven zelf. De vrijmetselarij biedt een antwoord op die onthechting. Niet door grote gebaren of heroïsche daden, maar door het stille, herhaalde besluit om aanwezig te zijn. In het ritueel, in de broederketen, in het gesprek na afloop van de arbeid. Elke keer dat een vrijmetselaar de loge betreedt, beantwoordt hij de vraag die Montaigne stelt: zal ik dit uitstellen, of zal ik nu leven?

De diepste les van Montaignes essay is misschien dat verbinding en handelen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Je kunt niet werkelijk verbonden zijn met een ander als je niet bereid bent om vandaag te doen wat gedaan moet worden. Je kunt niet werkelijk aan jezelf bouwen als je het gereedschap ongebruikt laat liggen. De ruwe steen wacht niet op morgen. Hij wacht op jou, hier, nu.

Michel de Montaigne schreef zijn essays vanuit een torenkamer, in betrekkelijke eenzaamheid, maar zijn woorden reiken ver voorbij die muren. Zijn waarschuwing tegen het uitstellen van wat wezenlijk is, klinkt door in de rituelen, waarden en broederlijke banden van de vrijmetselarij. Verbinding is geen toestand die we bereiken, maar een gebaar dat we herhalen. Wie dat begrijpt, verzegelt de brief, betreedt de loge en erkent dat het enige moment waarop we werkelijk kunnen leven en liefhebben, het heden is.


Ontvang de nieuwsbrief

In 18 informatieve e-mails krijg je wekelijks informatie over de Vrijmetselarij.

Copyright tekst & afbeelding: devrijmetselaar.nl
Teksten zijn naar idee en inhoud van de auteur van devrijmetselaar.nl en op fouten gecontroleerd, gecorrigeerd en aangevuld met behulp van OpenAi. Afbeeldingen zijn naar idee van de auteur van devrijmetselaar.nl gemaakt met gebruikmaking van OpenAi/Dall-E

Veelgestelde vragen

Wat bedoelt Montaigne met 'over morgen te doen' en hoe relateert dit aan vrijmetselarij?

Montaigne onderzoekt in zijn essay hoe mensen belangrijke handelingen uitstellen door te vertrouwen op een toekomst die niet gegarandeerd is. Dit raakt aan de kerngedachte van vrijmetselarij: bewust leven en voortdurende zelfverbetering. Wanneer we handelingen uitstellen, stellen we uit wie we willen zijn. Dit proces van bewuste groei en zelfbewerking is centraal in vrijmetselaarsdenken.

Waarom gebruikt het artikel het beeld van een onverzegelde brief?

De onverzegelde brief symboliseert meer dan praktisch uitstel. Het vertegenwoordigt alles wat we nalaten in onze relaties, verantwoordelijkheden en innerlijk leven. Door uit te stellen een brief te verzegelen, verbreken we niet alleen contact met de ander, maar verloochenen we ook onszelf. Dit beeld illustreert hoe uitstelgedrag onze verbinding met anderen en onszelf aantast.

Hoe verbindt het artikel Montaignes filosfie met het vrijmetselaarsidee van de 'ruwe steen'?

Net zoals de vrijmetselaar de ruwe steen voortdurend bewerkt en polijst, moeten we ons voortdurend zelf verbeteren en bewerkstelligen. Een steen die niet wordt aangeraakt blijft ruw, net zoals we onvolmaakt blijven als we onze noodzakelijke handelingen en zelfbewerking uitstellen. Gereedschappen die ongebruikt blijven verliezen hun doel, net als onze potentie wanneer we niet handelen.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*