Vrijmetselarij - Montaigne over uitstel: de filosofische wortels van essay 2.4
Michel de Montaigne – De Essays

Montaigne over uitstel: de filosofische wortels van essay 2.4

Stel je voor: een man zit aan een zware eikenhouten schrijftafel in een torentje boven de binnenplaats van zijn landgoed in de Dordogne. Het is ergens rond 1580. Michel de Montaigne bladert door een versleten uitgave van Plutarchus, onderstreept passages met inkt en mompelt iets over generaals die hun beslissingen uitstelden tot het te laat was. In die ogenschijnlijk terloopse notitiemomenten ontstond een essay dat tot op de dag van vandaag resoneert met iedereen die worstelt met de neiging om zaken uit te stellen. Maar welke denkers en tradities fluisterden Montaigne eigenlijk in het oor toen hij dit korte maar krachtige essay schreef? Plutarchus als vonk en vertrekpunt Het vierde essay uit het tweede boek van de Essays draagt als kern een waarschuwing: wie steeds uitstelt, verliest uiteindelijk de greep op zijn eigen lot. Montaigne putte hiervoor rijkelijk uit het werk van Plutarchus, de Griekse biograaf en moraalfilosoof uit de eerste eeuw. Plutarchus’ Levens van doorluchtige Grieken en Romeinen bood Montaigne een schatkamer van historische voorbeelden waarin besluiteloosheid en dralen rampzalige gevolgen hadden. Waar Plutarchus zijn lezers confronteerde met veldheren die door aarzeling veldslagen verloren, zag Montaigne een universeel menselijk patroon: de neiging om het ongemak van het handelen te […]

Vrijmetselarij - Montaigne over morgen te doen: inhoud en samenvatting
Michel de Montaigne – De Essays

Montaigne over morgen te doen: inhoud en samenvatting

Stel je een man voor die aan zijn schrijftafel zit in een ronde torentamer, hoog boven de Dordogne. De avond valt, maar het werk dat hij zich had voorgenomen, ligt onaangeroerd. Michel de Montaigne draait zijn ganzenveer tussen zijn vingers en glimlacht. In plaats van het uitgestelde werk alsnog te beginnen, begint hij te schrijven over het uitstellen zelf. Zo ontstaat een van zijn kortste maar scherpste essays: ‘Over morgen te doen’, het vierde essay uit het tweede boek van zijn beroemde verzameling. Waar gaat dit essay over? In ‘Over morgen te doen’ onderzoekt Michel de Montaigne een menselijke neiging die iedereen herkent: het uitstellen van beslissingen en handelingen tot morgen. Het essay is kort vergeleken met veel van zijn andere stukken, maar de boodschap is des te krachtiger. Montaigne vraagt zich af waarom wij zo vaak geneigd zijn om datgene wat gedaan moet worden voor ons uit te schuiven, en wat dit uitstelgedrag zegt over onze houding ten opzichte van de tijd, de dood en ons eigen vermogen tot handelen. De titel verwijst naar het Latijnse ‘cras’, morgen, een woord dat Montaigne verbindt met een houding van voortdurend verschuiven. Hij waarschuwt dat wie altijd op morgen rekent, vergeet dat […]

Vrijmetselarij - Montaigne over morgen te doen: uitstelgedrag als filosofie
Michel de Montaigne – De Essays

Montaigne over morgen te doen: uitstelgedrag als filosofie

Wat als de grootste vijand van de mens niet onwetendheid is, niet wreedheid, maar het eenvoudige woord ‘morgen’? Michel de Montaigne stelt in zijn korte maar snijdende essay ‘Over morgen te doen’ een vraag die vier eeuwen later niets aan scherpte heeft verloren: waarom stellen wij uit wat vandaag kan worden gedaan, terwijl wij weten dat morgen ons niet is beloofd? Dit vierde essay uit het tweede boek van de ‘Essais’ raakt aan een thema dat ook in de vrijmetselarij een centrale plaats inneemt: de plicht om bewust en handelend in het heden te staan. De kern van het essay: het gevaar van uitstel Michel de Montaigne opent zijn betoog met een schijnbaar bescheiden bekentenis. Hij erkent dat hij zelf niet vrij is van de neiging om zaken vooruit te schuiven. Die eerlijkheid is kenmerkend voor zijn methode: door het eigen falen bloot te leggen, nodigt hij de lezer uit tot zelfonderzoek. Maar achter die persoonlijke toon schuilt een serieuzere stelling. Uitstelgedrag is volgens Montaigne niet slechts een onschuldige karakterzwakte. Het is een vorm van zelfbedrog die ons vervreemdt van de werkelijkheid. Wie voortdurend uitstelt, leeft niet in het heden maar in een denkbeeldige toekomst die wellicht nooit komt. Montaigne […]