Voltaire over deugd: samenvatting uit het Filosofisch Woordenboek
Stel je voor: je staat voor een keuze waarbij niemand je ziet, niemand je controleert, en je zou gemakkelijk kunnen profiteren ten koste van een ander. Wat doe je dan? Dit is precies de vraag die Voltaire aan de orde stelt in zijn beroemde lemma over deugd in het Filosofisch Woordenboek. Zijn antwoord is verrassend praktisch en blijft ruim 250 jaar later direct toepasbaar, zowel in het dagelijks leven als in de vrijmetselarij. Wat is deugd volgens Voltaire? Voltaire definieert deugd niet als een abstract ideaal of een religieus voorschrift, maar als iets wezenlijk praktisch: het doen van goed aan je medemens. In zijn lemma maakt hij een helder onderscheid tussen wat hij noemt ’theologische deugden’ en ‘burgerlijke deugden’. De eerste categorie betreft geloofsverplichtingen die van godsdienst tot godsdienst verschillen. De tweede categorie, waar Voltaire zijn aandacht op richt, bestaat uit concrete handelingen die het samenleven bevorderen. Hij stelt onomwonden dat een kluizenaar die vast en bidt, strikt genomen geen deugdzaam mens is in de maatschappelijke zin. Pas wanneer iemand actief bijdraagt aan het welzijn van anderen, wanneer iemand trouw is aan afspraken, eerlijk handelt in zaken en mededogen toont aan wie in nood verkeert, spreken we van echte deugd. […]
