De kaars flakkert in de studeervertrek van Michel de Montaigne. Hij staart naar een brief die hij net heeft ontvangen, een verzoek om bemiddeling in een familiëre ruzie. Zijn eerste impuls is direct te reageren, partij te kiezen, de knoop door te hakken. Maar hij legt de pen neer. Wachten, zo weet hij inmiddels, is soms de wijste daad. In zijn tweeëndertigste essay uit het eerste boek onderzoekt Montaigne precies dit thema: waarom we onze wil niet te snel moeten doorzetten, en wat er gebeurt wanneer we dat toch doen.
De kerngedachte van het essay
In dit korte maar krachtige essay betoogt Michel de Montaigne dat we onszelf schade berokkenen wanneer we onze wil te hardnekkig aan bepaalde uitkomsten binden. Hij observeert dat veel mensen zich vastbijten in verlangens, meningen of voornemens, alsof hun hele wezen ervan afhangt. Deze gehechtheid aan specifieke resultaten leidt niet alleen tot frustratie wanneer de werkelijkheid anders uitpakt, maar beperkt ook onze innerlijke vrijheid en ons vermogen om werkelijk te leven.
Montaigne pleit voor een zekere losheid in het omgaan met onze eigen verlangens. Dit is geen pleidooi voor passiviteit of onverschilligheid, maar voor een bewuste terughoudendheid. Door niet alles te willen controleren, door ruimte te laten voor het onverwachte, behouden we onze gemoedsrust en blijven we flexibel genoeg om op het leven te reageren zoals het zich werkelijk ontvouwt.
Historische voorbeelden als spiegel
Zoals gebruikelijk in zijn essays put Montaigne uit de klassieke oudheid om zijn punten te illustreren. Hij verwijst naar staatslieden en veldheren die door hun onverzettelijkheid niet alleen zichzelf, maar ook hun onderdanen in het verderf stortten. De geschiedenis toont volgens hem keer op keer dat starheid tot ondergang leidt, terwijl aanpassingsvermogen tot overleving en zelfs bloei kan voeren.
Bijzonder treffend is zijn observatie over machthebbers die hun wil tot wet verheffen. Montaigne merkt op dat juist zij die de macht hebben om hun verlangens door te zetten, het meest lijden onder de gevolgen ervan. Hun onderdanen gehoorzamen, maar de vorst zelf raakt verstrikt in een web van consequenties die hij niet had voorzien. De antieke wijsgeren Seneca en Plutarchus klinken door in deze passages, denkers wier werk Montaigne gretig bestudeerde en die hem leerden dat ware heerschappij begint bij heerschappij over jezelf.
De kunst van het wachten
Een centraal element in dit essay is het concept van geduld, niet als lijdzaamheid maar als actieve deugd. Montaigne beschrijft hoe hij zelf heeft geleerd om niet onmiddellijk te handelen wanneer een situatie hem raakt. Hij wacht, observeert, laat de eerste emoties bedaren. Pas dan, wanneer het oordeel helder is en de hartstochten zijn geluwd, neemt hij een beslissing.
Wie zijn wil te snel doorzet, ontneemt zichzelf de kans om werkelijk te begrijpen wat hij eigenlijk wil.
Deze houding vereist een zekere zelfdiscipline die verder gaat dan simpelweg niets doen. Het vraagt om een voortdurende dialoog met jezelf, een bereidheid om je eigen motieven te onderzoeken en je eerste impulsen te wantrouwen. Montaigne ziet dit als een vorm van innerlijke vrijheid: wie niet gedreven wordt door onmiddellijke verlangens, is werkelijk vrij om te kiezen.
Verbinding met de vrijmetselarij
De thematiek van dit essay resoneert sterk met de symbolische taal van de vrijmetselarij. In de maçonnieke traditie speelt het bewerken van de ruwe steen een centrale rol: de mens als onbewerkt materiaal dat door geduldig en zorgvuldig werk wordt getransformeerd tot een volmaakte kubus. Dit proces kan niet worden versneld of geforceerd. Het vereist tijd, aandacht en de bereidheid om fouten te maken en daarvan te leren.
De winkelhaak en passer, kernwerktuigen in de vrijmetselaarssymboliek, herinneren de broeder eraan dat precisie en maat essentieel zijn. Een muur die te snel wordt opgetrokken zonder de winkelhaak te raadplegen, zal scheef staan. Evenzo waarschuwt Montaigne dat beslissingen die te snel worden genomen, vaak tot scheefgroei leiden in ons karakter en onze relaties.
Praktische lessen voor het dagelijks leven
Wat betekent Montaignes wijsheid concreet voor onze tijd? In een wereld die snelheid en directe resultaten verheerlijkt, klinkt zijn boodschap bijna rebels. Hij nodigt ons uit om:
- Belangrijke beslissingen uit te stellen totdat de eerste emotie is gezakt
- Onze gehechtheid aan specifieke uitkomsten te onderzoeken
- Ruimte te maken voor onzekerheid en het onverwachte
- Te accepteren dat controle vaak een illusie is
Deze houding is geen recept voor besluiteloosheid. Integendeel, Montaigne betoogt dat wie leert wachten, uiteindelijk betere en meer doordachte keuzes maakt. De paradox is dat door minder te willen, we vaak meer bereiken.
De tijdloze actualiteit van terughoudendheid
Ruim vier eeuwen na Montaignes dood blijft zijn inzicht verrassend actueel. In onze tijd van constante prikkels en onmiddellijke bevrediging is de kunst van het wachten misschien wel relevanter dan ooit. Sociale media belonen snelle reacties, de economie vraagt om directe resultaten, en ons hele leven lijkt gericht op het minimaliseren van wachttijd. Juist daarom biedt Montaignes wijsheid een tegenwicht: een herinnering dat menselijke groei, net als het bewerken van steen, tijd en geduld vereist.
Michel de Montaignes tweeëndertigste essay is een kleine maar waardevolle meditatie over zelfbeheersing en de kunst van het wachten. Door te erkennen dat onze eerste impulsen zelden onze wijste raadgevers zijn, opent hij de weg naar een rijker en evenwichtiger bestaan. Voor de vrijmetselaar die zijn ruwe steen bewerkt, voor ieder mens die streeft naar zelfkennis, bevat dit essay een tijdloze les: ware kracht schuilt niet in het doordrukken van je wil, maar in het vermogen om je wil te temperen wanneer wijsheid daarom vraagt.
Copyright tekst & afbeelding: devrijmetselaar.nl
Teksten zijn naar idee en inhoud van de auteur van devrijmetselaar.nl en op fouten gecontroleerd, gecorrigeerd en aangevuld met behulp van OpenAi. Afbeeldingen zijn naar idee van de auteur van devrijmetselaar.nl gemaakt met gebruikmaking van OpenAi/Dall-E
Geef als eerste een reactie