Het is 10 november en morgen staan duizenden kinderen met lampionnen in de regen. Tegelijkertijd barst in het zuiden het carnavalsseizoen los bij de Elfde van de Elfde. Het weerbericht voorspelt laagjes en regenjassen. Maar waarom trekken mensen er toch op uit, ondanks kou en nattigheid? En wat heeft dat verlangen om samen de straat op te gaan te maken met een eeuwenoude traditie van broederschap? Laten we daar eens bij stilstaan, als in een goed gesprek aan een warme tafel.

Waarom gaan we naar buiten als het weer tegenzit?

Het is een vraag die iedereen zichzelf weleens stelt op een kille novemberavond. De wind blaast door de straten, de regen maakt lampionnen kwetsbaar, en toch staan ouders en kinderen schouder aan schouder te zingen bij de deuren van buren. Hetzelfde geldt voor de duizenden feestvierders die op 11 november in Maastricht, Den Bosch of Eindhoven het nieuwe carnavalsseizoen inluiden, vaak in kostuums die niet bepaald waterdicht zijn. Het antwoord is eenvoudig en tegelijk diepzinnig: de mens is een wezen dat verbinding zoekt. Niet ondanks de omstandigheden, maar juist daardoor. Tegenwind maakt het samenzijn waardevoller. Elke vrijmetselaar herkent dat principe.

Wat heeft Sint Maarten met broederschap te maken?

Het verhaal van Sint Maarten van Tours, de Romeinse soldaat uit de vierde eeuw die zijn mantel deelde met een bedelaar, is een van de krachtigste beelden van naastenliefde in de westerse traditie. Maarten sneed zijn warme mantel doormidden in een ijzige winternacht. Niet uit plicht, niet voor aanzien, maar uit een oprechte impuls om te delen. Dat gebaar staat centraal in het Sint Maartensfeest: kinderen trekken langs de deuren en ontvangen iets van vreemden, een klein ritueel van geven en ontvangen dat de gemeenschap versterkt. In de vrijmetselarij is diezelfde impuls een hoeksteen. De broederschap leert dat ware verbondenheid ontstaat wanneer je bereid bent iets van jezelf te geven, zonder voorwaarden en zonder berekening. James Anderson, die in 1723 de eerste constituties van de moderne vrijmetselarij op schrift stelde, benadrukte al dat broeders elkaar moeten bijstaan in nood en in voorspoed. Dat is precies wat Maarten deed: delen wanneer het ertoe doet, juist als het koud is.

Broederschap is niet wachten op mooi weer, maar samen optrekken wanneer de storm opsteekt.

En de Elfde van de Elfde, wat zegt dat feest ons?

Op dezelfde datum begint in het zuiden van Nederland en in grote delen van het Rijnland het carnavalsseizoen. De Elfde van de Elfde is een dag waarop hiërarchie tijdelijk wordt opgeheven: de prins regeert, de burgemeester geeft de sleutel af, en iedereen is gelijk. Dat principe van gelijkwaardigheid is diep verankerd in de vrijmetselarij. Binnen de loge legt elke broeder zijn maatschappelijke positie af bij de deur. Of iemand arts is of timmerman, professor of buschauffeur, in de tempel zijn allen gelijk. Het carnavalsritueel weerspiegelt dat inzicht op een volkse, uitbundige manier. Jean-Jacques Rousseau schreef in de achttiende eeuw al over het belang van feesten waarin standsverschillen vervagen en mensen als gelijken samenkomen. Hij zag in zulke bijeenkomsten de kern van een gezonde samenleving. De Elfde van de Elfde is zo bezien niet louter een startschot voor feest, maar een jaarlijks ritueel van hernieuwde gelijkheid.

Wat leren laagjes en regenjassen ons over inwijding?

Hier wordt het gesprek persoonlijker. Het weerbericht adviseert laagjes kleding en een goede regenjas. Praktisch advies, natuurlijk. Maar er schuilt ook een mooie metafoor in. De mens draagt lagen: sociale rollen, verwachtingen, beschermende gewoonten. Net als bij het aankleden voor een gure novemberavond trekken we lagen aan om ons te beschermen tegen de buitenwereld. De vrijmetselarij nodigt haar leden uit om die lagen bewust te onderzoeken. Welke laag is echt? Welke laag is bescherming? En welke laag mag af wanneer je je in vertrouwd gezelschap bevindt? De loge is bij uitstek een ruimte waar broeders uitgenodigd worden om zich kwetsbaar op te stellen, om af en toe een laag af te leggen in het vertrouwen dat de ander hetzelfde doet. Johann Wolfgang von Goethe, zelf een toegewijd vrijmetselaar, sprak over het belang van oprechtheid in menselijke relaties. Hij geloofde dat ware groei pas mogelijk is wanneer de mens zich durft te tonen zoals hij werkelijk is, ontdaan van de beschermende lagen die de buitenwereld hem oplegt.

Is broederschap dan een soort schuilplaats?

Dat is een belangrijke vraag. En het antwoord heeft nuance nodig. Broederschap in de vrijmetselarij is geen vlucht uit de wereld. Het is eerder een werkplaats waar je je voorbereidt op de wereld. Net zoals een goede regenjas je niet binnenshuis houdt maar juist de straat op stuurt, zo geeft de loge haar leden gereedschap om sterker naar buiten te treden. Het ritueel van de bijeenkomst, de stilte, de gedeelde maaltijd: het zijn allemaal momenten die de band versterken. En die band is geen doel op zich, maar een middel. Een middel om beter te kunnen delen, zoals Maarten van Tours. Om oprechter te kunnen samenleven, zoals het carnaval in zijn zuiverste vorm beoogt.

Marcus Aurelius, de Romeinse keizer en stoïcijns filosoof, schreef in zijn overpeinzingen dat de mens van nature een gemeenschapswezen is. Ons welzijn hangt niet af van het weer of de omstandigheden, maar van de kwaliteit van onze verbindingen met anderen. Dat inzicht is tweeduizend jaar oud en nog steeds springlevend, of je nu met een lampion door de regen loopt of in een loge naast je broeder zit.

Wat nemen we mee uit dit gesprek?

Morgen klinken kinderstemmen in regenachtige straten. In het zuiden wordt gedanst en gelachen onder dreigende luchten. En ergens in een loge komen broeders samen, ongeacht het weer. Wat al deze bijeenkomsten gemeen hebben, is de overtuiging dat samen optrekken belangrijker is dan comfort. Dat geven waardevoller is dan ontvangen. En dat gelijkwaardigheid geen abstract ideaal is, maar iets dat je kunt oefenen, elke dag opnieuw, in kleine en grote rituelen.

De regenjas die je aantrekt is praktisch. Maar de keuze om toch naar buiten te gaan, om je buurman te groeten, om een kind een snoepje te geven, om naast een onbekende te gaan staan in de kou: dat is broederschap in haar meest alledaagse en tegelijk meest verheven vorm.

Of het nu regent of waait, of de lampion het begeeft of het confettikanon dienst weigert: de essentie van 11 november zit niet in het weer maar in het gebaar. Sint Maarten deelde zijn mantel in de kou. De Elfde van de Elfde heft alle rangen op in uitgelatenheid. De vrijmetselarij biedt een werkplaats waar diezelfde waarden dagelijks worden geoefend. Trek uw laagjes aan, pak uw regenjas, en ga naar buiten. Want broederschap wacht niet op zonneschijn.

Copyright tekst & afbeelding: devrijmetselaar.nl
Teksten zijn naar idee en inhoud van de auteur van devrijmetselaar.nl en op fouten gecontroleerd, gecorrigeerd en aangevuld met behulp van OpenAi. Afbeeldingen zijn naar idee van de auteur van devrijmetselaar.nl gemaakt met gebruikmaking van OpenAi/Dall-E

Veelgestelde vragen

Het bericht Sint Maarten, de Elfde en broederschap: samen door weer en wind verscheen eerst op De Vrijmetselaar.