Stel je voor: je stapt in een luxueuze koets, omringd door fluweel en goud. Terwijl de wielen over de kasseien ratelen, vraag je je af wat al die praal eigenlijk zegt over wie je bent. Michel de Montaigne stelde precies deze vraag in zijn essay Over de koetsen. Wat op het eerste gezicht een luchtige verhandeling over vervoersmiddelen lijkt, blijkt een scherpe analyse van menselijke ijdelheid, machtswellust en de manier waarop beschavingen zichzelf beoordelen. Dit essay biedt concrete handvatten om kritisch naar uiterlijk vertoon te kijken, zowel bij anderen als bij jezelf.

De misleidende titel

Zoals vaker bij Montaigne is de titel van dit essay bewust misleidend. Hoewel hij begint met persoonlijke anekdotes over koetsen en zijn eigen reisziekte, gebruikt hij het voertuig vooral als springplank naar veel grotere thema’s. De koets staat symbool voor uiterlijke status, voor de manier waarop mensen hun rijkdom en macht tentoonstellen. Montaigne beschrijft hoe Romeinse keizers steeds extravagantere voertuigen en spectakels organiseerden om het volk te imponeren. Van keizer Caligula tot Nero: hoe meer macht, hoe groter de behoefte aan vertoon.

Maar wat zegt dat vertoon eigenlijk? Montaigne observeert droog dat de koets zelf niets verandert aan de persoon die erin zit. Een dwaas in goud gekleed blijft een dwaas. Deze observatie klinkt eenvoudig, maar heeft ingrijpende gevolgen voor hoe we naar sociale status en hiërarchie kijken. Het is een uitnodiging om voorbij de buitenkant te kijken.

De Nieuwe Wereld als spiegel

Het meest opvallende deel van dit essay gaat niet over koetsen, maar over de Spaanse veroveringen in Amerika. Montaigne beschrijft uitvoerig hoe de conquistadores de Azteken en Inca’s onderwierpen. Hij schildert de inheemse beschavingen met opvallend respect: hun steden, hun bestuur, hun ambachten. Tegelijkertijd laakt hij de Europese veroveraars voor hun wreedheid en hebzucht.

Wat maakt dit relevant voor een essay over koetsen? Montaigne toont hoe beschavingen zichzelf verheerlijken door anderen te kleineren. De Spanjaarden rechtvaardigden hun bruutheid door de inheemse volkeren als barbaren af te schilderen. Maar wie was werkelijk beschaafd? Montaigne keert de spiegel om en laat zien dat ware beschaving niet in gouden koetsen of veroveringsoorlogen zit, maar in rechtvaardigheid en menselijkheid.

Ware beschaving toont zich niet in wat je bezit of verovert, maar in hoe je anderen behandelt wanneer je alle macht hebt.

Praktische lessen voor het dagelijks leven

Wat kun je concreet met Montaignes inzichten? Allereerst nodigt hij uit tot een kritische blik op statussymbolen. De volgende keer dat je onder de indruk raakt van iemands auto, huis of titel, vraag jezelf af: wat zegt dit werkelijk over deze persoon? Uiterlijk vertoon kan innerlijke leegte verhullen. Andersom kan bescheidenheid diepe wijsheid verbergen.

Ten tweede maant Montaigne tot voorzichtigheid bij het beoordelen van andere culturen of levensstijlen. Zijn beschrijving van de inheemse Amerikaanse volkeren was voor zijn tijd revolutionair. Hij weigerde de gebruikelijke Europese superioriteit te accepteren. Dit is een les die ook vandaag actueel blijft: oordeel niet te snel over wat je niet kent.

• Onderzoek je eigen behoefte aan uiterlijk vertoon
• Vraag bij statussymbolen naar de persoon erachter
• Beoordeel andere culturen niet vanuit eigen maatstaven
• Herken dat macht corrumpeert zonder innerlijk kompas

Het innerlijk kompas ontwikkelen

Montaigne pleit impliciet voor wat je een innerlijk kompas zou kunnen noemen. Terwijl koetsen, goud en veroveringen voorbijgaan, blijft de vraag wie je werkelijk bent. Dit thema resoneert sterk met de zoektocht naar zelfkennis die centraal staat in vele filosofische tradities. De vraag is niet hoeveel je bezit, maar hoe je handelt wanneer niemand kijkt, hoe je omgaat met macht wanneer je die hebt.

Het essay eindigt niet met een moralistisch oordeel, maar met een open vraag. Montaigne beschrijft hoe de inheemse koningen van Mexico op draagbaren werden gedragen, maar vrijwillig afstapten om hun gelijkheid met hun onderdanen te tonen. Dit gebaar van bescheidenheid contrasteert scherp met de Europese hang naar ceremonieel vertoon. Wie is hier de echte edelman?

De koets als symbool

Uiteindelijk functioneert de koets in dit essay als een rijk symbool. Het is een omhulsel dat beschermt maar ook afsluit, dat verheft maar ook isoleert. Montaigne nodigt de lezer uit om uit de eigen mentale koets te stappen en de wereld met frisse ogen te bekijken. De comfortzone van eigen overtuigingen en oordelen verlaten: dat is de reis die hij voorstelt.

Dit essay uit 1580 blijft verrassend actueel. In een tijd van sociale media, waar uiterlijk vertoon soms belangrijker lijkt dan innerlijke waarde, herinnert Montaigne ons eraan dat de koets niet de reiziger maakt. De vraag die overblijft is persoonlijk: in welke koets rijd jij, en hoe zou het zijn om even af te stappen?

Over de koetsen is een essay dat veel meer biedt dan de titel doet vermoeden. Montaigne gebruikt het alledaagse voertuig om fundamentele vragen te stellen over macht, beschaving en zelfkennis. Zijn kritiek op uiterlijk vertoon en zijn respect voor vreemde culturen blijven eeuwen later relevant. Het praktische inzicht dat je meeneemt: beoordeel jezelf en anderen niet op basis van de koets waarin je rijdt, maar op de richting die je kiest en de manier waarop je reist.

Copyright tekst & afbeelding: devrijmetselaar.nl
Teksten zijn naar idee en inhoud van de auteur van devrijmetselaar.nl en op fouten gecontroleerd, gecorrigeerd en aangevuld met behulp van OpenAi. Afbeeldingen zijn naar idee van de auteur van devrijmetselaar.nl gemaakt met gebruikmaking van OpenAi/Dall-E

Veelgestelde vragen

Het bericht Montaigne over de koetsen: praal, macht en zelfkennis verscheen eerst op De Vrijmetselaar.