Voltaire over Pascal: twee visies op de menselijke natuur
In zijn vijfde Filosofische Brief neemt Voltaire de pen op tegen een van de meest invloedrijke denkers van de zeventiende eeuw: Blaise Pascal. Waar Pascal de mens zag als een ellendig wezen, verloren tussen oneindigheid en nietigheid, stelde Voltaire daar een geheel ander mensbeeld tegenover. Dit essay is geen academisch dispuut, maar een botsing tussen twee werelden: het jansenistisch pessimisme en het opkomende vertrouwen in menselijke rede en vooruitgang. Voor de vrijmetselaar, die zoekt naar licht in de duisternis en naar verheffing van de menselijke geest, biedt deze confrontatie verrassend actuele inzichten. De intellectuele wereld van Voltaire Om Voltaires kritiek op Pascal te begrijpen, moeten we eerst de bronnen kennen waaruit hij putte. Voltaire was een kind van de vroege Verlichting, diep beïnvloed door de Engelse empiristen John Locke en Isaac Newton. Tijdens zijn ballingschap in Engeland ontdekte hij een intellectueel klimaat dat radicaal verschilde van het dogmatische Frankrijk. Lockes opvatting dat de menselijke geest bij geboorte een onbeschreven blad is, vormde een directe tegenstelling met Pascals idee van de door erfzonde getekende mens. Newton toonde aan dat het universum gehoorzaamde aan begrijpelijke wetten, niet aan ondoorgrondelijke mysteries. Daarnaast putte Voltaire uit de skeptische traditie van Michel de Montaigne, wiens […]